महिला उम्मेदवार न्यून, दलित शून्य

ध्रुव अधिकारी÷राजधानी, हेटौंडा, १९ असोज, महिलालाई हरेक क्षेत्रमा ३३ प्रतिशत प्रतिनिधित्व गराउने भनिए पनि मकवानपुरका ठूला दलले व्यवहारमा भने त्यो देखाउन सकेनन् । आशन्न संविधानसभा निर्वाचनमा प्रत्यक्षतर्फ उम्मेदवारी दर्ता गर्दा ठूला दलले महिलाको सहभागितालाई न्यून गराएका छन् ।

ठूला दलहरू नै महिलामैत्री बन्न नसक्दा प्रत्यक्षतर्फ महिलाको सहभागिता न्यून हुन पुगेको छ । ठूला दलले महिला सहभागिताका लागि प्रतिबद्धता जनाए पनि उम्मेदवारी दर्तामा महिलालाई प्राथमिकता दिएनन् । जिल्लाका ठूला

दुई दलले निर्वाचनमा प्रत्यक्षतर्फ उम्मेदवार नै बनाएका छैनन् । एकीकृत नेकपा माओवादी र नेकपा एमालेले प्रत्यक्षतर्फ एकजना पनि महिला उम्मेदवार उठाएका छैनन् । नेपाली कांग्रेसले भने क्षेत्र नम्बर–४ मा उमा सुवेदीलाई उम्मेदवार बनाएको छ । एमाओवादी र एमालेले उम्मेदवारका लागि नाम सिफारिस गरे पनि टिकट भने दिएन ।

समावेशी संविधान बनाउन ठूला कुरा गर्ने दुवै दलमा महिलाको कुनै सहभागिता देखिएन । दलहरूले ३३ प्रतिशत महिला उम्मेदवार उठाउने प्रतिबद्धता गरे पनि मकवानपुरमा १९ प्रतिशत मात्रै महिला उम्मेदवार रहेका छन् । मकवानपुरका साना दलले भने महिलालाई प्राथमिकता दिएका छन् । यद्यपि, कतिपय दलले भने महिलालाई मात्रै उम्मेदवार बनाएका छन् ।

साना दलमा राप्रपा नेपालले क्षेत्र नम्बर–१ बाट प्रलिता थापा, जनमोर्चा नेपालले क्षेत्र नम्बर–२ बाट निरा खड्का, अखण्ड नेपालले क्षेत्र नम्बर–२ बाट संगीतादेवी क्षत्री, नेमकिपाबाट १ मा सुनिता मगर, २ नम्बरबाट पुतलीमाया तामाङ, संघीय गणतान्त्रिक समाजवादी पार्टीले १ नम्बर क्षेत्रबाट मिनुकुमारी वाइबा, सहकारी पार्टीले क्षेत्र नम्बर–३ बाट मुनु श्रेष्ठ र क्षेत्र नम्बर–४ बाट स्वरूपा खरेल, मातृभूमिबाट नेपाल पार्टीले क्षेत्र नम्बर–३ बाट अम्विका ढकाल र क्षेत्र नम्बर–४ बाट दिलमाया ढकाललाई प्रत्यक्षतर्फ उम्मेदवार बनाएका छन् ।

मकवानपुरमा सबै दलले गरेर प्रत्यक्षतर्फ १७ जना महिलालाई उम्मेदवार बनाएका छन् । एमाओवादी र एमालेले जस्तै नेकपा माले, राप्रपा, राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी, राष्ट्रिय शिवसेना, संघीय समाजवादी नेपाललगायतका पार्टीले महिलालाई उम्मेदवार बनाएका छैनन् । स्वतन्त्रमा नौजनाको उम्मेदवारी परे पनि एकजना पनि महिला छैनन् । मकवानपुरमा सधंै पुरुषको तुलनामा महिलाहरूलाई कम अवसर दिने गरिएको आरोप लाग्ने गरेको छ । २०६४ सालको संविधानसभाको चुनावमा नेकपा मालेले तीर्थदेवी सिलवाल र नेपाली कांग्रेसले निर्मला उप्रेती, एकीकृत नेकपा माओवादीबाट कुमारी मोक्तान र जनमोर्चा नेपालबाट रञ्जना श्रेष्ठलाई उम्मेदवार बनाइएको थियो ।

प्रत्यक्षमा उम्मेदवार बनेका मध्ये ४ नम्बर क्षेत्रबाट कुमारी मोक्तानले चुनाव जितिन्, ४ नम्बर क्षेत्रका उम्मेदवार उप्रेती र ३ नम्बर क्षेत्रका सिलवाल र श्रेष्ठ पराजित भए । एमालेले भने प्रत्यक्षमा महिला उम्मेदवार बनाएको थिएन । समानुपातिकबाट जुनेली श्रेष्ठ र विष्णु ओझालाई उम्मेदवार दिए । सामानुपातिकबाट नेपाली कांग्रेसकी केन्द्रीय सदस्य महालक्ष्मी उपाध्याय डिना सभासद् भइन् भने समानुपातिककै अर्का उम्मेदवार रिता खनालले अवसर पाइनन् । उपाध्यायलाई कांग्रेसले २०५१ र २०५६ सालमा प्रत्यक्षतर्फ उम्मेदवार बनाए पनि चुनाव जित्न सकेकी थिइनन् । राज्यले ३३ प्रतिशत महिला सहभागिता सुनिश्चित गरे पनि मकवानपुरमा ३३ प्रतिशत सहभागिता छैन ।

एक अध्ययनअनुसार मकवानपुरका दलमध्ये राप्रपामा ३३ प्रतिशत रहे पनि एकीकृत नेकपा माओवादीमा १८, नेकपा एमालेमा २४, नेपाली कांग्रेसमा १९, नेकपा मालेमा २३ प्रतिशत महिला सहभागिता छ । निर्वाचनमा मकवानपुरबाट प्रत्यक्षतर्फ कुनै पनि दलले दलितलाई टिकट दिएको छैन् । तर, जनजातिको भन्ने उलेख्य सहभागिता रहेको छ । मकवानपुरका दलबाट प्रत्यक्षमा टिकट पाउने ४३ जना उम्मेदवार रहेका छन् ।